Poetsmiddelen: efficiënt, maar niet onschuldig

We hebben niet de gewoonte om de samenstelling van producten voor huishoudelijk onderhoud te checken. Nochtans bevatten die vaak componenten die je huis beter kwijt dan rijk is.

Zou jij een kant-en-klare maaltijd kopen waarvan je driekwart van de ingrediënten niet kent? Weinig kans. Maar in een andere supermarktafdeling, die van de onderhouds- en schoonmaakproducten, zijn we vaak minder alert. Toch volstaat één blik op het etiket met de samenstelling op een fles allesreiniger, detergent of textielverfrisser om geconfronteerd te worden met een resem onbekende, soms ronduit onuitspreekbare termen: anionogene oppervlakte-actieve stoffen, benzisothiazolinon, C9-11 Pareth-n … Parfum is een overkoepelende term voor tal van synthetische of natuurlijke componenten (en de ‘natuurlijke’ zijn niet per se onschadelijk).

Vervuilde binnenlucht

De meeste poetsmiddelen zijn dus een vernuftige cocktail van werkzame stoffen en toevoegingen waar de meesten onder ons weinig van weten (bewaarmiddelen, antimicrobiële stoffen, antischimmelmiddelen, oplosmiddelen, bleekmiddelen …). Allemaal substanties die we nochtans geregeld gebruiken en waaraan al onze huisgenoten worden blootgesteld. “Feit is dat we in deze huishoudproducten geregeld twee grote categorieën van verontreinigende stoffen aantreffen waaraan we chronisch of op lange termijn kunnen worden blootgesteld: vluchtige organische componenten – afgekort VOC’s – en hormoonverstoorders”, klinkt het bij Corine Charlier, diensthoofd toxicologie in het universitaire ziekenhuis van Luik.

VOC’s verdampen snel in de binnenlucht en vervolgens ademen we ze in. “Het bekendste voorbeeld is benzeen, maar er zijn nog andere: tolueen, xyleen, polycyclische koolwaterstoffen …” Ze worden gebruikt als oplosmiddelen, bewaarmiddelen of om parfums te fixeren en zijn in grote hoeveelheden aanwezig in interieurparfums, luchtverfrissers en verstuivers en in een heleboel andere producten. Behalve ademhalingsproblemen bij kwetsbare personen kunnen ze ook irritatie van de ogen, de neus en de keel veroorzaken. Of nog: allergische reacties, hoofdpijn of onverklaarbare vermoeidheid.

Vele kleintjes maken een groot

De meeste schoonmaakproducten, vooral dan detergenten en vloeibare afwasmiddelen, bevatten ook hormoonverstoorders. “Die kunnen op vier vlakken een impact hebben: op de voortplanting (blootstelling van een mannelijke foetus aan hormoonverstoorders kan later leiden tot vruchtbaarheidsproblemen), op de stofwisseling (ze werken met name diabetes type 2 in de hand), het immuunsysteem (minder goede respons op vaccins) en het zenuwstelsel.”

De hormoonverstoorders die het vaakst worden aangetroffen in huishoudproducten zijn triclosan (bacteriedodend en schimmelwerend), parabenen (dikwijls geweerd uit producten voor persoonlijke verzorging, maar niet altijd uit onderhoudsproducten) of ftalaten (die vanuit de plastic verpakking naar het product migreren). “In dit geval gaat het niet om vluchtige stoffen. Maar omdat ze bij contact met de huid door de huidbarrière dringen, belanden ze uiteindelijk wel in ons lichaam. Wanneer ze opdrogen, vermengen de residu’s zich ook met het stof in huis en kunnen we ze dus alsnog inademen.”

Hoewel het bij elk gebruik van huishoudproducten om kleine hoeveelheden gaat, stapelen die zich mettertijd wel op. En daarnaast zijn er nog talloze andere bronnen van verontreiniging in onze dagelijkse leefomgeving. Want van de PFAS in het leidingwater tot de muggenstekker: hormoonverstoorders zijn overal… En er bestaat zoiets als een ‘cocktaileffect’, dat er wellicht toe leidt dat de toxiciteit van elk product afzonderlijk toeneemt.

Poetsen: ja, maar niet om het even hoe!

Hormoonverstoorders en VOC’s volledig vermijden is onmogelijk. Maar het is wel belangrijk dat je de bronnen van verontreiniging probeert te beperken. “Let erop dat je zo weinig mogelijk verschillende producten gebruikt en maak geregeld schoon met water om komaf te maken met huisstof dat vermengd is geraakt met verontreinigende stoffen”, raadt de toxicologe aan. “De tijd dat we een heel arsenaal aan onderhoudsproducten moeten kopen, is voorbij.”