Spitsbergen verkennen per boot

De archipel van Spitsbergen (of Svalbard in het Noors) is een pocketversie van de hele Noordpool. Een wit paradijs vol avontuur en onverwachte wendingen dat je tijdens een expeditiecruise van Grands Espaces kan ontdekken.

Longyearbyen is de meest noordelijke ‘stad’ ter wereld, die haar imago van pioniersnest heeft behouden. De inwoners lopen hier bijna altijd rond in skikleding en we merken meer sledehonden op dan mensen. Bevallen of begraven worden is hier verboden en ook katten zijn niet toegestaan, om de vogels te beschermen. Maar de belangrijkste regel is dat je je nooit ongewapend buiten de stadsgrenzen mag begeven: de rendieren lopen vrij door de straten en ook ijsberen voelen zich hier thuis. Na een kort bezoek aan deze plek gaan we aan boord van de Ocean Nova, die in de baai op ons wacht. De zeventig passagiers zijn klaar voor een week varen onder het permanente licht van de poolzomer, begeleid door een team van gepassioneerde natuurkenners.

Onmetelijke gletsjers

Na een nacht varen gaat ons schip voor anker in de Krossfjord. Bij de eerste excursie naar Lilliehöök in een zodiac, een professionele opblaasboot, is het bewolkt, maar de vogels zijn talrijk: alken, noordse stormvogels, eidereenden en zelfs de kleine alk, met een zwart-witte outfit zoals een pinguïn. We voelen ons nietig tegenover de enorme gletsjer in de fjord, die met een ijswand een 7 kilometer breed en 50 meter hoog uit het water rijst. Maar net als veel andere gletsjers boet ook deze aan volume in.

’s Namiddags maken we een nieuwe uitstap in de zodiac naar de Baai van 14 juli, omringd door hoge kliffen en een gletsjer met minstens vijftig tinten blauw. Hoog boven ons krijst een kolonie zeevogels, met daaronder een tiental rendieren die op het schaarse, ontdooide gras van een weide grazen. Deze soort was bijna uitgeroeid, maar is nu weer volop aanwezig op de archipel.

Eindelijk… ijsberen

Om 6.15 uur, op de derde dag van de reis, klinkt het langverwachte bericht doorheen het schip en de hutten: “Beste passagiers, we hebben een ijsbeer en beloega’s gespot.” Al urenlang horen we het schurend geluid van het ijs tegen de romp. De Ocean Nova heeft het pakijs bereikt. De beer komt langzaam dichterbij, likt zijn lippen en geeuwt, een teken dat hij geuren opsnuift. Hij kan een zeehond ruiken vanop 60 kilometer! Niet schuw gaat hij op een paar meter van het schip zitten en speelt met een stuk hout dat door de stroming is meegevoerd. Volgens de gidsen is dit een van de mooiste waarnemingen van de afgelopen jaren.

“Dankzij deze cruises helpen de natuurwetenschappers aan boord bij het verzamelen van gegevens”, legt expeditieleider Marie uit. “Zo worden walvissen geteld via een app die observaties bijhoudt, maar ze spotten bijvoorbeeld ook zieke vogels. Bij de ijsberen zien we dat ze zich lijken aan te passen aan de veranderingen: ze voeden zich nu met aangespoelde walviskadavers en jagen op rendieren en walrussen, die hier in groten getale aanwezig zijn.”

Bij 80 graden noorderbreedte zet de Ocean Nova koers naar het zuiden, waarna we drie baardrobben, de grootste van de Arctische regio, op het ijs zien liggen luieren. Na het avondmaal spotten we nog twee ijsberen: een moeder met haar speelse jong dat rent en duikt. In de fjorden is het verboden om door het ijs te breken en de kapitein manoeuvreert dan ook voorzichtig om weg te blijven van het pakijs. Rond 22.30 uur klaart de lucht wat op en onthult er zich een eindeloze ‘zonsondergang’.

Walrussen en kleine alken

Op de vierde dag laat ons schip het anker zakken in de Smeerenburgfjord, waar we met de zodiac koers zetten naar ‘vetstad’, een voormalige nederzetting van walvisjagers. Onderweg kruisen we enkele spierwitte beloega’s en een baardrob die zijn baltslied aanheft om wijfjes te lokken. ’s Namiddags leggen we aan in de Madeleinebaai. Kleine alken bevolken de kliffen die we voorbijvaren richting de rand van een gletsjer en uiteindelijk gaan we aan wal op het strand van Gullybukta, waar een grote groep mannelijke walrussen lui ligt te zonnen. Onze gidsen zijn gewapend, want ijsberen zijn nooit ver weg. De walrussen lijken zich niets van ons bezoek aan te trekken en gaan door met krabben, luieren en mopperen op hun buren.

Arctische barbecue

’s Nachts varen we door naar de Koningsfjord, om daar de volgende ochtend een vroege wandeling in de toendra te maken, langs een kleine vogelklif. Op de helling voeden rendieren zich met de eerste lentescheuten. Bij een sneeuwveld kunnen we een koppel sneeuwhoenders benaderen en we krijgen een prachtig zicht op de toppen van de Drie Kronen, drie iconische piramidevormige bergen van Spitsbergen.

Deze archipel was ook in trek vanwege de geologische rijkdommen: steenkool, nog steeds ontgonnen, maar ook marmer. Dat wordt duidelijk bij onze middagstop in Ny-london, ooit een onwaarschijnlijk klein mijntje. Terug aan boord wacht ons op dek 5 een verrassing: een barbecue onder de middernachtzon!

Maar de volgende ochtend hangt er mist zo dik als erwtensoep. De Isfjord is geliefd bij walvissen, maar misschien zijn ze nog niet teruggekeerd uit het zuiden. “Dat is eigen aan een expeditiecruise”, legt Marie uit. “Je moet je aanpassen aan het weer en aan wat de fauna toelaat te observeren.” Dus wordt de koers gewijzigd.

In de late namiddag maken we een laatste uitstap naar een deels bevroren baai, een buitenkans om zeehonden te observeren. En dan is het tijd om terug te keren naar de haven, het einde van een reis waarin we oog in oog stonden met de vele wonderen van deze bevroren wereld.