Droogteklachten tijdens menopauze aanpakken

De menopauze is veel meer dan opvliegers en stemmingswisselingen. Heel wat vrouwen worden na de overgang ook geleidelijk aan geconfronteerd met vervelende droogteverschijnselen.

Plus liet enkele experten aan het woord.

Vaginale droogte

De huid en de vorm van de vagina kunnen na de menopauze geleidelijk aan veranderen. Dat kan vervelende problemen geven zoals droogte, irritatie, jeuk of pijn bij het vrijen. Een vaak verzwegen klacht, maar ermee blijven rondlopen hoeft absoluut niet.

Gynaecoloog en menopauze-experte dr. Michèle Leunen (UZ Brussel): “Wanneer de productie van vrouwelijke hormonen stilvalt, zullen de vaginawand en de grote en kleine schaamlippen dunner worden. Dat proces, atrofie, maakt dat de vagina na verloop van tijd ook droger, minder doorbloed, gevoeliger en kwetsbaarder voor infecties wordt. De vagina wordt minder soepel en nauwer, wat pijn kan geven bij intieme betrekkingen. De oppervlakkige cellen van de slijmvliezen bevatten door het wegvallen van de hormonen bovendien minder glycogeen en dat heeft invloed op de normale zuurtegraad van de vagina. Minder gunstige bacteriën krijgen zo meer vrij spel wat voor infecties kan zorgen en sommige vrouwen merken daardoor ook een andere geur op. Maar lang niet elke vrouw ondervindt klachten. Sommigen ervaren helemaal geen verschil terwijl anderen hierom zelfs seks gaan mijden.”

Wat kan je doen om droogteklachten aan te pakken?

“De eerste therapie voor vrouwen die in aanmerking komen (voor vrouwen met of na borstkanker is dat niet het geval), is HST of hormonale substitutietherapie. Die heeft invloed op een waaier aan menopauzesymptomen. HST bevat laag gedoseerde bio-identieke hormonen (meestal een combinatie van oestradiol en progesteron) die je smeert of sprayt op de huid. Dit heeft zeker effect op vaginale droogte maar we weten uit onderzoek en de praktijk dat dit niet voor iedereen werkt.”

“Geeft dat onvoldoende verlichting, dan zijn er nog heel wat opties. Ondervind je vooral hinder bij het vrijen, dan kan een goed glijmiddel op water- of siliconenbasis helpen. Daarnaast bestaan er lokale niet-hormonale producten zoals gels of ovules om de vagina te hydrateren, en hormonale middelen. Bij de niet-hormonale preparaten zouden vooral degene op basis van hyaluronzuur dezelfde gunstige resultaten geven als hormonale producten. Vergelijk het met Nivea smeren op je huid. Dit is een soort ‘Nivea voor de vagina’.”

Verandert droogte ook iets aan de intieme hygiëne?

“Het is absoluut niet nodig om je meermaals per dag of na elk toiletbezoek te wassen of speciale intieme producten aan te schaffen voor de zuurtegraad van de vagina. Het volstaat om je te reinigen met lauw water en zuinig om te springen met zepen en geparfumeerde producten omdat die de zuurtegraad en de vaginale flora verder kunnen verstoren. Je kiest ook best voor ondergoed op basis van katoen en draag niet te vaak inlegkruisjes om de kans op vaginale infecties te beperken.”

Kunnen ook PRP-injecties en fillers helpen bij vaginale droogte?

Gynaecoloog dr. Marijke Aerts (Gynaeco+): “Ook PRP-injecties hebben hun weg gevonden als behandeling voor vaginaverjonging. Bij deze minimaal invasieve ingreep wordt een beetje bloed afgenomen, dat vervolgens in een centrifuge wordt gefilterd, waardoor de bloedplaatjes worden gescheiden. Deze plaatjes bevatten een grote hoeveelheid groeifactoren en door deze lokaal in te spuiten, wordt de vaginawand gestimuleerd om collageen aan te maken. Je gebruikt eigenlijk je eigen lichaam om te genezen. Met deze aanpak draai je de klok terug, waarna het verouderingsproces natuurlijk wel weer hervat.”

“De aanpak met hyaluronfillers is een beetje vergelijkbaar. De fillers worden rond de blaas en aan de onderkant van de vagina geïnjecteerd. Een bepaald type filler geschikt voor de vagina trekt 1.000 keer zijn gewicht in vocht aan. Dat geeft een spectaculaire boost aan de vaginahuid. In amper zes weken zijn de droogteproblemen voor maanden van de baan.”

Wat mag je verwachten van een laserbehandeling?

“Het aanbod aan vaginale lasers is sinds enkele jaren gegroeid, van de CO2-laser tot de Erbiumlaser. Die laatste werkt via verdamping in op de binnen- en buitenzijde van de vagina. We gebruiken een licht verdovende spray waardoor de behandeling quasi pijnloos verloopt. De warmte die lokaal vrijkomt stimuleert een herstelproces waarbij de huid en slijmvliezen zichzelf vernieuwen door opnieuw bindweefsel en elastine te produceren. De doorbloeding verbetert en de vagina wordt weer steviger en vochtiger. Meestal volstaan drie behandelingen voor een optimaal resultaat dat zeker een jaar aanhoudt. Ook bij licht urineverlies en verder gevorderde klachten van vaginale laxiteit (verslapping van de huid) heeft innovatieve technologie zijn intrede gedaan.”

Droge huid en haren

Ook onderhuids trekt de menopauze zijn sporen. De huidvernieuwing blijft wel doorgaan maar draait op een lager pitje door het verlies aan oestrogeen, dat brandstof levert aan de celdeling.

Wat gebeurt er?

“Die vertraagde celdeling voltrekt zich in alle drie de huidlagen waarbij verschillende processen tegelijk op elkaar inwerken. De onderste laag bevat onder meer vet wat met ouder worden slinkt en minder volume geeft in het gelaat. In de middelste (lederhuid) daalt de aanmaak van collageen drastisch waardoor je vijf jaar na de menopauze al zo’n 30% collageen kwijt bent. En op de bovenste laag (opperhuid) blijven meer dode huidcellen aanwezig met als gevolg een dof, droog effect“, schetst dermatoloog dr. Dagmar Ostijn. De huid wordt ook gevoeliger voor de zon en heel wat vrouwen merken opnieuw acne op.

“Veel vrouwen begrijpen niet dat ze ondanks die drogere huid toch puistjes krijgen maar dat is een verschil tussen water en olie. Je kan perfect te weinig vocht én een te hoge talgproductie hebben door die hormonale schommelingen. Door het verminderde collageen blijven poriën ook langer openstaan. Minder gekend is dat vrouwen ook gevoeliger worden voor blauwe plekken door de daling van het collageen in de bloedvaatjes en de dunnere huid. Doordat ook de pH-waarde van de huid verandert is het bovendien mogelijk dat je bepaalde crèmes van vroeger niet meer kan verdragen.”

Dit kan je eraan doen (naast een gezonde levensstijl):

Hydrateren: Er wordt aanbevolen om dagelijks zo’n 1,5 tot 2 liter water of 8 glazen te drinken. Je kan wat extra smaak toevoegen zoals citroen, komkommer of munt. Omdat we vaak ’s nachts uitdrogen, begin je de dag best met een glas water op kamertemperatuur. Alcohol en koffie werken vochtafdrijvend. Kies je daarvoor, compenseer dan met een extra glas water.

Smeren met de juiste crème voor je huidtype: Heel wat crèmes voor 50-plussers hebben een vette samenstelling met olie. Prima bij een puur droge huid maar voor vrouwen die zowel een droge als een talgrijke huid hebben is dat helemaal niet ideaal. Etiketten lezen is de boodschap!

• Je hebt zowel een droge als vette huid: kies dan een crème met bestanddelen zoals hyaluronzuur, melkzuur of ureum.
• Heb je eerder last van huidontstekingen: ga dan voor een crème met niacinamide.
• Heb je een droge schilferende huid: ga dan voor balsem met bv. jojoba-olie of karitéboter.
• Kies liefst ook een dagcrème met uva- en uvb-filter als zonbescherming, want ook daar wordt de huid gevoeliger voor.

Retinol: Een volgende stap tegen droogte en huidverslapping is het gebruik van crèmes op basis van retinol of vitamine A-zuur (tretinoïne) op voorschrift. Deze stimuleren de celvernieuwing en collageenproductie.

Laser en co.:Verschillende lasers zoals de Tixel zorgen ervoor dat de lederhuid, waar de zogeheten fibroblasten zich bevinden, opwarmt. Fibroblasten zijn de collageenproducerende cellen, die door de laser opnieuw worden geactiveerd.

Is je droge huid een gevolg van de aanwezigheid van veel dode huidcellen waardoor de crémes bijna niet meer door de opperhuid dringen, dan is ook een peeling zinvol.

Droge en dunne haren

Bij een meer doorzichtige en drogere haardos na de menopauze wordt eerst nagekeken of er geen tekorten in het bloed aanwezig zijn. Naast de gekende behandelingen met lotions (minoxidil), kan ook een aanvullende PRP-behandeling, waarbij groeifactoren uit je eigen plasmarijk bloed worden ingeënt in de hoofdhuid, voor een boost zorgen.

Droge ogen

Zo’n 60% van de vrouwen krijgt na de menopauze af te rekenen met droge ogen. “De vrouwelijke én de mannelijke hormonen in het lichaam nemen in die fase af en het zijn vooral die laatste die het grootste effect hebben op de normale traanproductie“, weet oogarts dr. Ine Lambert (UZ Brussel).

Door die verminderde hormonale productie kan de samenstelling van de traanfilm verstoord raken, wat na verloop van tijd tot droogte kan leiden. “Die traanfilm bestaat uit verschillende componenten, waaronder een olieachtig deel, geproduceerd door de Meibomkliertjes in de oogleden. Mannelijke hormonen werken vooral hier sterk op in en doordat die afnemen, vermindert ook het olielaagje en zullen tranen sneller verdampen. Ook de traanklieren die het waterlaagje aanmaken en in mindere mate de kliertjes die voor hechting van het vocht zorgen (mucoselaag), worden beïnvloed door die mannelijke hormonen. Na de menopauze vermindert dus zowel de kwaliteit als de kwantiteit van de traanfilm“, schetst dr. Lambert het proces.

Ook vrouwelijke hormonen (oestrogenen) spelen een rol, maar die is niet zo eenduidig. “Bij HST (hormonale substitutietherapie) zien we soms dat vrouwen hierdoor net last krijgen van droge ogen terwijl ze dat voordien niet hadden. Zowel een te laag als een te hoog niveau aan oestrogenen kan de traanproductie verstoren.”

Behandelingen

Kunsttranen: De eerste remedie is druppelen met kunsttranen. De samenstelling daarvan varieert en het is soms wat zoeken naar de ideale formule. Je moet het zeker bij de opstart 3 à 5 keer per dag herhalen om nadien eventueel wat te verminderen. Is dat onvoldoende, dan kan een ‘plug’ of stop in het traankanaal het te snel wegvloeien tegenhouden.

Opletten voor infecties: Door de hormonale schommelingen en de manke traanproductie kunnen vrouwen ook meer vatbaar worden voor ooglidrandontstekingen. Dan is een antibioticabehandeling, goede ooglidreiniging en eventueel cortisonezalf nodig.

Autoloog serum en IPL: Bij hardnekkige gevallen kan overgestapt worden naar meer ingrijpende behandelingen zoals het aanmaken van autoloog serum op basis van je eigen bloed dat je vervolgens indruppelt. Dit serum benadert qua samenstelling het meest je natuurlijke traan en werkt zeer goed. Nieuw zijn de insulinedruppels die zowel de kwaliteit van het hoornvlies opkrikken als de traanproductie aanzwengelen.

Het stimuleren van de Meibomkliertjes via Intense Pulsed Light (IPL) is een ander nieuw alternatief om droge ogen aan te pakken. Deze behandeling is duurder en moet ook regelmatig herhaald worden.

Dit kan je zelf doen

Warme kompressen: Door dagelijks enkele minuten een warm kompres of oogmasker op je gesloten oogleden te leggen en zachtjes te masseren, verhoog je de temperatuur en maak je dat de olielaag van de Meibomkliertjes vloeibaarder blijft. Bescherm je ogen ook goed tegen wind en zon en zorg voor voldoende bevochtiging van de binnenlucht.

Eet meer omega 3-vetzuren: De lipidenlaag in het traanvocht is ook gelinkt aan wat we eten. Door meer voeding met goede onverzadigde vetten, omega 3-vetzuren en vitamine A, B, C en E te eten kan je dat een duwtje in de rug geven. Voeding rijk aan omega 3-vetzuren zijn o.a. vette vis, noten, schaal- en schelpdieren en eieren.