Relatie onder spanning: scheiden of blijven?

Rond je 60ste komen grote veranderingen op de voorgrond, wat spanningen kan veroorzaken bij koppels. Hoe krijg je de relatie weer op de rails, en wanneer is loslaten de betere keuze? Relatietherapeut Vanessa Muyldermans geeft inzicht.   

Probleemstelling uit de praktijk

Al ruim dertig jaar zijn Rob en Liliane een koppel, met de nodige ups en downs. Geld en problemen met de kinderen dreven hen telkens mijlenver uit elkaar. Hij veranderde vaak van werk, koos voor artistieke opdrachten die niet altijd even lucratief waren en gaf gul geld uit terwijl Liliane financiële zekerheid vooropstelde. Toch verzoenden ze zich telkens opnieuw na enkele maanden.

Nu de vier kinderen allemaal het huis uit zijn en ze uitkijken naar een kleiner huurhuis, zijn ze in een impasse beland. Hij droomt van een optrekje aan de Spaanse kust om er in alle rust van hun pensioen te genieten terwijl zij net dicht bij de kleinkinderen wil wonen. Ze raken er maar niet uit en intussen tikt de klok, want over enkele maanden moeten ze hun huurwoning verlaten. Hoe ga je om met zo’n situatie, waarbij je op een kruispunt in het leven staat en je relatie in vraag stelt?

Open communicatie blijft de oplossing

Grote kantelmomenten die voor ingrijpende veranderingen in het leven zorgen, blijken vaak katalysatoren voor een relatiecrisis, weet relatietherapeut Vanessa Muyldermans. “Gebeurtenissen zoals het leeglopen van het nest, ernstige gezondheidsproblemen, met pensioen gaan of mantelzorg verlenen, zijn op latere leeftijd de meest voorkomende omslagpunten. Telkens wanneer zo’n nieuwe fase aanbreekt verander je ook als koppel. Je relatie wordt hierdoor anders en zo zou je er ook naar moeten kijken”, vertelt ze.

“De grote valkuil is dat veel mensen dat niet beseffen en doorgaan zoals voorheen, terwijl de situatie, de routines, en de daarmee gepaard gaande gevoelens helemaal anders zijn geworden. Wie heel veel voldoening haalde uit zijn job of het zorgen voor het gezin, zal die voldoening nu elders moeten gaan zoeken. Het ene paar rolt als vanzelf in die nieuwe fase terwijl dat bij andere stellen veel frictie teweegbrengt. Zo’n grote keerpunten bespreek je best samen, als koppel, om te polsen naar elkaars actuele behoeften en verwachtingen bij deze nieuwe levensfase. Heel vaak blijven die verlangens onbesproken tot het koppel zich helemaal vastrijdt en ze beide voelen dat ze uit elkaar zijn gegroeid. Dan begint de twijfel te knagen of samenblijven wel nog de juiste optie is.”

Bespreek je eigen behoeftes

Bij het evalueren van je relatie rond zo’n grote kantelmomenten, vertrek je best vanuit je eigen behoeften, adviseert Muyldermans. “Dat klinkt misschien raar, maar het is heel verhelderend. Stel jezelf en je partner de vraag: wat heb ik nu nodig in mijn partnerrelatie? Ga daarover in dialoog om uit te zoeken hoe jullie elkaar tegemoet kunnen komen, wantbehoeften kunnen evolueren doorheen de tijd. Het is ook niet de bedoeling dat een van beide zijn grenzen overschrijdt om aan die behoeften tegemoet te komen.”

Bij de keuze om een relatie voort te zetten moet je uitgaan van je eigen noden. “Je kiest voor die relatie omdat jíj er iets uithaalt en niet uit zorg voor hem of haar of omdat het alleen goed is voor de ander. Vroeger werd zo’n vertrekpunt beschouwd als egoïstisch, wat een negatieve bijklank heeft. Nu beschouwen we het eerder als zelfzorg. Die trend zet zich vandaag door naar alle leeftijdsgroepen. Ook zestig- en zeventigplussers zijn zich steeds meer bewust van hun eigen behoeften. Nu de horizon korter wordt, willen ze hun komende jaren zo goed mogelijk doorbrengen. Dat staat vaak haaks op hun opvoeding, waarin altijd werd benadrukt om tevreden te zijn met wat je hebt. Maar een ommekeer tekent zich af.”

Beschrijf een topdag

Voor heel wat mensen is het lastig om meteen scherp te stellen wat de persoonlijke behoeftes precies zijn. “Om die reden ontwikkelde ik een stappenplan om mensen op weg te zetten bij deze denkoefening. Kijk daarbij enkel naar jezelf, los van je partner of je huidige situatie. Wat denk je dat jou gelukkig zou maken? Hoe ziet een topdag er voor jou uit? Wat zou je dan zoal doen en wie zou er eventueel bij zijn? Hoe zou je aan het einde van die dag merken dat dit voor jou zo’n topdag was? Wanneer heb je recent zo’n dag meegemaakt? Maar ook: wanneer en waarom heb je je laatst boos gemaakt? Wat wil je in de toekomst niet meer? Je altijd moeten verantwoorden voor wat je doet bijvoorbeeld, of steeds kritiek krijgen op je werk. De eerlijke antwoorden helpen om te achterhalen wat jij fundamenteel nodig hebt en of je dat met je partner kan realiseren. Het resultaat kan best verrassend zijn.”

Dat de liefde er in de beginjaren van af spatte en jullie als koppel een geweldige tijd beleefden, zegt weinig over de vooruitzichten van je relatie. “De motivatie om die weer op het goede spoor te krijgen, moet je zoeken in de toekomst in plaats van je verleden. Zie jij met je partner nog een verbinding mogelijk?”, benadrukt Vanessa Muyldermans. “Samenblijven met iemand omdat je ooit intense momenten met elkaar hebt beleefd, is niet voldoende. Je hoeft ook niet samen te blijven uit schuldgevoel, omdat die ander ooit zoveel voor jou heeft gezorgd bijvoorbeeld. Schuldgevoel kan een rem vormen, maar is geen goede motivatie om de relatie voort te zetten. Dat eindigt vaak in frustraties, ongenoegen of eenzaamheid.”

Verbinding en seksuele behoeften

De belangrijkste reden waarom koppels na jarenlange relaties toch dreigen te breken, is dat de verbinding verloren is gegaan. “Vaak hoor ik dat ze eerder samenleven als broer en zus, of zelfs compleet naast elkaar en dan rijst de vraag: wil ik dit voor de rest van mijn leven? Reden nummer twee, die hiermee samenhangt, is een verschillende seksuele behoefte, waarbij de ene meer nood heeft aan intimiteit. Fysieke veranderingen zoals menopauzeklachten of erectiestoornissen spelen hier zeker een rol. Mannen en vrouwen zitten fysiologisch anders in elkaar. Zonder te willen veralgemenen, merk ik dat seks voor mannen vaker een belangrijker manier van communiceren is dan voor vrouwen. Wanneer die ‘taal’ wegvalt of vermindert, verliezen zij daarmee een cruciale manier van verbinding maken.”

Om uiteenlopende seksuele behoeften te helpen verzoenen, moet je kijken wat eronder schuilt en daar eerlijk over durven zijn. “Komt het doordat je je partner niet langer lichamelijk aantrekkelijk vindt, waardoor je aanrakingen vermijdt? Of voel je jezelf niet goed in je vel, waardoor het niet lukt om op bepaalde prikkels te reageren? Als er fysiek of mentaal iets schort, wordt het lastiger om zin te krijgen in seks. Dan gaan mensen vaak ook knuffels, een streling of kussen ontwijken en dreig je in een vicieuze cirkel te belanden waarin je stilaan meer lichamelijke afstand neemt.” Relatietherapie kan koppels helpen stap voor stap opnieuw verbinding te maken, met oefeningen, gesprekken en lichte aanrakingen. “Van daaruit kan seksuele motivatie op hun tempo weer groeien of kunnen ze hun verwachtingen bijstellen en evolueren naar andere vormen van intimiteit. Belangrijke voorwaarde is dat ze die intieme verbinding allebei weer wíllen.”

Twee cruciale vragen

Hoe kan je als koppel achterhalen of er nog hoop is voor je jarenlange, maar nu kwakkelende relatie of dat je er beter een punt achter zet? “Twee eenvoudige vragen zijn bepalend: wil je het allebei nog en geloven jullie er nog in? Sommigen zeggen: ‘Ik wil het nog wel, maar ik geloof niet dat mijn partner zich kan aanpassen aan behoeften die voor mij van kapitaal belang zijn.’ In zo’n geval kun je beter de handdoek in de ring gooien en kijken naar manieren om elkaar op een respectvolle manier los te laten. Als therapeut draai ik er niet omheen: wanneer koppels erin geloven, is veel mogelijk, met of zonder relatietherapie. Dat geloof is vaak belangrijker dan de ingewikkelde conflicten waar ze tegenaan lopen. Vaak draait het om stille ruzies over oud zeer, omdat ze bijvoorbeeld nooit geleerd hebben om hierover respectvol te communiceren. Zoiets kan je op elke leeftijd nog leren.

Wanneer pijnlijke zaken lang bleven sluimeren, kan dat uitmonden in een patroon van dagelijkse ruzies om futiliteiten, terwijl het natuurlijk om iets fundamenteler gaat. Soms omdat ze zich niet bewust zijn van wat er speelt, soms omdat ze er niet over durven spreken, bijvoorbeeld uit schaamte. Zo kan de ene partner zich ongelukkig voelen, omdat de ander telkens plannen bijstelt zonder overleg. Of misschien is een van de twee chronisch ziek en mist de partner intimiteit, maar durft hij dit uit schuldgevoel niet aankaarten. Zo’n gesprekken, onder begeleiding, kunnen in eerste instantie confronterend en zelfs kwetsend zijn. Het vergt veel vertrouwen, maar op langere termijn kan dit de verbinding net herstellen en de relatie verdiepen. Heel wat oudere koppels zijn daar nadien sterker uitgekomen.”