8 belangrijke vragen over koude vingers

Iedereen heeft er na een wandeling of fietstocht weleens last van: je vingers zijn gevoelloos en verkleurd. Meestal is dat niet erg, maar soms kunnen koude handen en vingers een symptoom zijn van een onderliggende aandoening. Reumatoloog Madelon Vonk geeft tekst en uitleg.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van koude handen?

“Veel mensen hebben nu en dan last van koude handen en vingers. In de meeste gevallen wordt het veroorzaakt door blootstelling aan kou. Het heeft dan ook een functie, want je lichaam doet er alles aan om de vitale organen, zoals hart, hersenen en nieren, warm te houden. Je handen en vingers kunnen wel even met wat minder bloed. Je bloedvaten laten dus voor korte tijd wat minder bloed door naar je huid. Zodra je weer in een warmere ruimte komt, verwijden de bloedvaten zich weer. Daarnaast kunnen ook reumatische ziekten zoals het fenomeen van Raynaud en systeemsclerose voor koude handen zorgen.”

Wat is het fenomeen van Raynaud?

“Het is een vaataandoening waarbij je bloedvaatjes tijdelijk verkrampen. Daardoor stroomt er minder bloed door. Dit gebeurt vooral in je vingers; de duimen doen niet mee. Je kan het ook aan je voeten en tenen hebben. Klachten ontstaan vooral door kou of als een reactie op stress en spanning. Het ontstaat meestal in de puberteit en het komt veel meer voor bij vrouwen (80%) dan bij mannen (20%). Als je al je hele leven last hebt van Raynaud, dan is er waarschijnlijk niks aan de hand. En dat is in 90% van de gevallen zo.”

En als je op latere leeftijd last krijgt van Raynaud?

“Dan is het niet per definitie onschuldig. Als je er last van krijgt na je 40ste, dus een variant met echt koude handen en heel duidelijk scherp afgetekende verkleuring van één of meerdere vingers, kan dat een reden zijn om je zorgen te maken. Mijn advies is ermee naar de huisarts te gaan; die kan onderzoeken of er misschien sprake is van een onderliggende aandoening. Aan de hand van je klachten zal die bepalen of je naar een reumatoloog wordt doorverwezen of naar een vaatchirurg. Denkt de huisarts aan een verstopt bloedvat? Dan ga je naar de vaatchirurg.”

Wanneer klop je aan bij de reumatoloog?

“Als het erop lijkt dat de koude handen en verkleurde vingers een verschijnsel zijn van een onderliggende reumatische ziekte, zoals bijvoorbeeld een auto-immuunziekte, ga je best naar de dokter. Bij zo’n ziekte keert je immuunsysteem zich tegen je eigen lichaam. Er zijn heel veel auto-immuunziektes. Systeemsclerose, ook wel sclerodemie genoemd, is er één van. Een hele nare, chronische, maar zeldzame reumatische aandoening. Bijna alle patiënten hebben het fenomeen van Raynaud als klacht.”

Wat is sclerodermie?

Sclerodermie is een ontstekingsziekte van het bindweefsel, het steunweefsel dat lichaamsdelen en organen met elkaar verbindt. De ziekte veroorzaakt meestal verharding en uitdroging van de huid, maar kan ook spieren, gewrichten en organen aantasten, zoals de slokdarm, longen, nieren en het hart.

“De eerste klachten ontstaan meestal tussen het dertigste en vijftigste levensjaar. Ik controleer dan de bloedvaten in de pols, de strakheid van de huid en de nagelriemen. Zien we daar minder bloedvaatjes? Dan wijst dat op slechte doorbloeding en dus witte vingers.” Een bloedtest kan vaststellen of er naast het Raynaud-fenomeen ook sprake is van sclerodermie.

Is er iets aan te doen?

“Sclerodermie is helaas niet te genezen, maar hoe eerder de diagnose, hoe sneller we kunnen behandelen en hoe beter de prognose. In sommige gevallen schrijven we voor het Raynaud-fenomeen medicijnen voor die ook worden gebruikt bij hoge bloeddruk. Die geef je dan terwijl iemand geen hoge bloeddruk heeft. Bij de helft van de patiënten helpt dat tegen de klachten.”

Nog mogelijke oorzaken?

“Koude handen en voeten zijn ook een typische bijwerking van bètablokkers. Deze krijgen mensen heel vaak voorgeschreven door de huisarts of hun cardioloog als ze ooit eens klachten als pijn op de borst of een wat hogere bloeddruk hebben gehad. Dat geneesmiddel laat het hart trager kloppen, maar kan als bijwerking het fenomeen van Raynaud geven. Zodra je stopt, kan het zijn dat je koude vingers en voeten verdwijnen. Doe dit wel altijd in overleg met je arts.”

Wat kun je zelf doen bij koude handen?

“Kleed je goed aan. Een extra laagje kleding is geen overbodige luxe. Ook zijn er handschoenen, sokken en zelfs ondergoed op de markt waarin zilverdraad verwerkt is, om je extra warm te houden. Trek het aan als je het nog warm hebt. Wollen handschoenen helpen ook goed tegen koude vingers.

Als je veel last hebt van Raynaud, kan je koude beter zoveel mogelijk vermijden. Pak iets uit de diepvries met een ovenwant of trek handschoenen aan bij het ophangen van de was. Verder kan je beter niet roken, niet te veel koffie drinken en spanning en stress vermijden.”