De financiële gevolgen van een echtscheiding

‘Scheiden maakt arm’ is een gekende boutade. Helaas is ze niet onwaar. Want wat je samen hebt vergaard, moet worden verdeeld en je moet elk apart verder. En de partner die de woning overkoopt moet een verdeelrecht betalen.

De twee vormen van echtscheiding in België

Sinds 1 september 2007 kent de Belgische wetgeving twee manieren om een huwelijk te ontbinden. Afhankelijk van de verstandhouding tussen de partners, kies je voor een van de volgende procedures:

– Echtscheiding door Onderlinge Toestemming (EOT)

Deze weg bewandel je wanneer jij en je partner het over alle aspecten van de scheiding eens zijn. Voordat je naar de rechtbank stapt, leg je alle afspraken vast in een overeenkomst.

• Het voordeel: Omdat alles vooraf geregeld is in een zogenaamde ‘regelingsvordering’, is dit vaak de meest serene en voorspelbare manier om uit elkaar te gaan.

• De inhoud: Er moet een volledig akkoord zijn over de verdeling van de goederen, de schulden, de regeling voor de kinderen en eventueel onderhoudsgeld tussen echtgenoten.

– Echtscheiding op grond van Onherstelbare Ontwrichting (EOO)

Deze procedure wordt gevolgd wanneer een gezamenlijk akkoord (nog) niet mogelijk is. De wet stelt dat het huwelijk “onherstelbaar ontwricht” is wanneer de voortzetting van het samenleven onmogelijk is geworden.

• De afwikkeling: In het echtscheidingsvonnis stelt de rechtbank meteen een notaris aan. Deze zal na de uitspraak de verdeling van het huwelijksvermogen in goede banen leiden via een procedure van ‘vereffening en verdeling’.

• De termijnen: De rechtbank spreekt de scheiding sowieso uit als je meer dan één jaar feitelijk gescheiden leeft. Zijn beide partners het eens over de scheiding zelf (maar niet over de verdeling), dan volstaat een scheiding van 6 maanden (of soms zelfs 3 maanden).

3 belangrijke financiële vragen bij een echtscheiding

1. Kan een ex-partner de onderhoudsuitkering laten herzien?

Als je voor 1 september 2007 door onderlinge toestemming scheidde kan de onderhoudsuitkering enkel worden herzien in de gevallen die in de echtscheidingsovereenkomst staan. Scheidde je nadien door onderlinge toestemming dan kan de rechtbank de uitkering ook verhogen, verminderen of afschaffen, als het bedrag door nieuwe omstandigheden onafhankelijk van de wil van de partijen, niet meer is aangepast. Die wijzigingsmogelijkheid kan wel uitgesloten worden in de akte echtscheiding door onderlinge toestemming.

Deze wijzigingsmogelijkheid bestaat ook als je scheidde via de rechtbank. Maar bij een scheiding voor de rechtbank eindigt de alimentatie definitief als de partner die de uitkering krijgt opnieuw trouwt of een verklaring van wettelijke samenwoning doet. De rechter kan de onderhoudsverplichting ook beëindigen wanneer de uitkeringsgerechtigde samenleeft met een andere persoon als waren zij gehuwd.

2. Deelt jouw ex mee in je groepsverzekering?

Heel wat mensen (zowel zelfstandigen als werknemers) zijn begunstigde van een groepsverzekering. Ben je gehuwd onder een stelsel van zuivere scheiding van goederen? Dan deelt jouw ex-echtgenoot daar in principe niet in mee.

Ben je gehuwd onder het wettelijk stelsel (scheiding van goederen en gemeenschap van aanwinsten), dan zal je het deel van je groepsverzekering dat is opgebouwd tijdens je huwelijk moeten delen met je ex. Het kapitaal van de groepsverzekering wordt gedeeld tot de startdatum van de echtscheidingsprocedure (dat is de datum van de dagvaarding of het verzoekschrift). De intresten die dit kapitaal opbrengt worden gedeeld tot de vereffening-verdeling van de groepsverzekering. Veelal wordt wel geoordeeld dat je ex-partner pas zijn deel in de groepsverzekering kan opvragen op het moment dat je de leeftijd hebt om de uitkering op te vragen.

3. Moet de partner die de woning overkoopt een taks betalen?

Ja. Wanneer een van de partners de volledige eigendom van de woning verwerft, is er sprake van een verdeling van mede-eigendom. Hierop moet een specifieke belasting worden betaald: het verdeelrecht (in de volksmond ook wel de ‘miserietaks’ genoemd).

Hoe wordt dit berekend?

In tegenstelling tot wat velen denken, wordt deze belasting niet enkel berekend op het deel dat je overkoopt, maar op de totale actuele waarde van de woning. Je betaalt dus ook op het aandeel dat je reeds bezat.

In Brussel en Wallonië bedraagt ze 1%. In Vlaanderen bedraagt ze standaard 2,5%. Maar er gelden verlaagde tarieven. Verlaging naar 1% wordt toegestaan voor ex-echtgenoten en ook voor ex-partners die minstens één jaar wettelijk samenwonen en die de woning verdelen binnen de drie jaar na het einde van hun wettelijke samenwoning. Het verlaagd tarief is niet voorbehouden voor de gezinswoning en kan ook worden toegepast op meer dan één onroerend goed. Bij feitelijke samenwoners waarvan één partner de woning overkoopt is het tarief van het verdeelrecht in Vlaanderen sowieso 2,5%.