Nieuwe relatie? Overweeg deze juridische bepalingen

Hoe combineer je een nieuwe relatie met je eigen spaarpotje uit het verleden? Kinderen uit een eerste huwelijk, eigen goederen, alimentatie, woning… Samenleven betekent de juiste juridische keuzes maken.

Nieuw koppel, nieuwe akkoorden

Wanneer je een nieuwe relatie aangaat op een moment in je leven waarop je allebei al een vermogen bezit en soms kinderen uit een vorige relatie hebt, is juridische voorzichtigheid geboden. Volgens notaris Jérôme Otte is de eerste fout dat men niet vroeg genoeg een notaris raadpleegt. Zodra je als nieuw koppel plannen maakt; of het nu gaat om samenwonen, een aankoop of een investering, is juridische bijstand een slimme openingszet.

Meteen te verduidelijken

Notaris Jérôme Otte geeft wel mee: “Zolang er geen huwelijk of een gezamenlijke aankoop in onverdeeldheid is, blijven de juridische gevolgen beperkt. Toch moet worden nagedacht over de manier waarop beide partners financieel bijdragen aan het gedeelde leven. En moet men zich afvragen of degene die meer betaalt, dat bedrag wil terugkrijgen of dat deze bijdrage wordt beschouwd als niet-terugvorderbaar. Dat zijn kwesties die van bij het begin duidelijk moeten worden vastgelegd.”

Aankoop van onroerend goed

“De aankoop van een onroerend goed is een keerpunt binnen nieuw samengestelde gezinnen”, benadrukt Jérôme Otte. “Je moet rekening houden met de eigendomsverhoudingen van elke partij, de persoonlijke inbreng, de aanwezigheid van kinderen aan beide kanten, en ook de eventuele wens om bepaalde erfgenamen te bevoordelen.

Niettemin laat het Belgische recht kinderen toe om bij het overlijden van hun ouder hun wettelijk erfdeel op te eisen wanneer schenkingen te omvangrijk zijn, ongeacht of die werden gedaan aan de partner of aan pluskinderen. Daarom is het essentieel om je goed te informeren vóór je vermogensrechtelijke handelingen stelt.”

Doeltreffende aanwasclausule

Om je partner te beschermen bestaan er verschillende juridische instrumenten. “Alles hangt af van het nagestreefde doel”, voegt de notaris eraan toe. Hij verwijst daarbij naar de aanwasclausule, die bijzonder doeltreffend is wanneer de eerste bedoeling is om de partner te beschermen.

“Bij de aankoop van een goed bepaalt deze clausule dat de langstlevende geacht wordt altijd al eigenaar te zijn geweest. Het goed maakt dus geen deel uit van de nalatenschap en de kinderen kunnen geen beroep doen op hun wettelijk voorbehouden erfdeel. De langstlevende moet wel registratierechten betalen, alsof hij of zij het aandeel van de overledene zou terugkopen.”

De kinderen niet benadelen

Voor koppels die de langstlevende willen beschermen zonder de kinderen uit een eerdere relatie te benadelen, is het huwelijk een solide basis. Jérôme Otte herinnert eraan dat de langstlevende echtgenoot in dat geval het vruchtgebruik van de nalatenschap geniet, zelfs wanneer er niet-gemeenschappelijke kinderen zijn.

Die rechten kunnen worden aangevuld met een testament dat aan de partner het vruchtgebruik van de volle eigendom van een goed toekent, waarbij de kinderen hun aandeel pas verkrijgen bij het overlijden van de langstlevende. Dit mechanisme garandeert dat de partner in het goed kan blijven wonen. Die regelingen zijn echter onderworpen aan de grenzen van het wettelijk voorbehouden erfdeel van de kinderen.

Hoe jezelf beschermen zonder familiale spanningen?

Naast de strikt juridische aspecten benadrukt de notaris het belang van de menselijke dimensie. Die is volgens hem fundamenteel. In nieuw samengestelde gezinnen ontstaan spanningen vaak door stilzwijgen. Hij raadt aan om in de mate van het mogelijke duidelijk met de kinderen te praten over de genomen regelingen. Zelfs als ze die niet goedkeuren, begrijpen ze dan dat het om een weloverwogen beslissing gaat.

Als een rechtstreeks gesprek niet mogelijk is, bestaat er een alternatief. De notaris adviseert om bij het testament een afzonderlijk opgestelde intentiebrief te voegen. Hiermee kunnen de gemaakte keuzes worden toegelicht. Het helpt de kinderen te begrijpen dat de beslissingen echt de wil van hun ouder weerspiegelen. Dat vermindert spanningen en vergemakkelijkt de aanvaarding.

Samenwonen: een bepalende juridische keuze

In België wordt het leven met z’n tweeën geregeld door drie juridische statuten: feitelijke samenwoning, wettelijke samenwoning en het huwelijk. Elk statuut brengt verschillende rechten, plichten en beschermingsniveaus met zich mee, vooral bij een scheiding of overlijden.

• Feitelijke samenwoning vereist geen formaliteiten en biedt geen automatische bescherming. Elke partner blijft eigenaar van zijn of haar goederen en bij een scheiding of overlijden heeft de overblijvende partner geen erfrecht, tenzij er specifieke bepalingen zijn opgenomen in een testament of schenking.

• Wettelijke samenwoning biedt een eerste beschermend kader. Het beschermt de gezinswoning, legt een bijdrage aan de huishoudelijke kosten op en voorziet in solidariteit voor bepaalde schulden. De vermogens blijven echter gescheiden en bij overlijden ontvangt de overblijvende partner slechts het vruchtgebruik van de woning en de meubels. Dit statuut kan worden aangevuld met een samenlevingscontract.

• Het huwelijk biedt de meest volledige bescherming. Het brengt verplichtingen met zich mee en een vermogenskader dat wordt bepaald door een huwelijksstelsel. Bij overlijden ontvangt de langstlevende partner in principe het vruchtgebruik van de nalatenschap, terwijl de kinderen de naakte eigendom erven. Dit statuut vereist een grondige overweging van het huwelijksstelsel en de successieplanning, vooral wanneer er kinderen uit een eerdere relatie zijn.

Huwelijk of samenwonen: impact op het pensioen

De gezinssituatie beïnvloedt het wettelijk pensioen volgens verschillende regels. Alleen het huwelijk kan recht geven op een ‘gezinspensioen’ voor zowel werknemers als zelfstandigen, wat voordeliger is wanneer een van de partners beperkte eigen rechten heeft. Het pensioen van de actieve partner kan dan verhoogd worden (× 1,25). De administratie vergelijkt dit bedrag altijd met het totaal van de twee pensioenen aan het enkelvoudige tarief en kiest de meest voordelige optie.

Aan dit stelsel kleven enkele voorwaarden: de partner zonder eigen pensioen kan bepaalde sociale uitkeringen niet ontvangen en mag een beroepsactiviteit niet uitoefenen boven de toegestane plafonds. Wat het overlevingspensioen betreft, dit is voorbehouden aan gehuwde koppels. Wettelijk samenwonenden hebben hier geen recht op, behalve in uitzonderlijke gevallen wanneer de gezamenlijke duur van wettelijke samenwoning en huwelijk minstens één jaar bedraagt en er aan andere voorwaarden is voldaan.

Ten slotte geeft samenwonen, of het nu wettelijk of feitelijk is, geen recht op een ‘gezinspensioen’. Elke partner ontvangt zijn of haar pensioen aan het enkelvoudige tarief, op basis van het eigen loopbaanverleden, zonder recht op een overlevingspensioen of een overgangsuitkering.