Hoe verloopt een orgaantransplantatie?
Tenzij je expliciet hebt bepaald dat je het niet bent, word je in België automatisch als potentieel orgaandonor beschouwd. En niemand van ons kan uitsluiten ooit een orgaan nodig te hebben.
Wie is donor in België?
In België geldt een systeem van automatische orgaandonatie: wie zich niet afmeldt als donor, wordt volgens de wet beschouwd als potentieel orgaandonor. Dat heet veronderstelde toestemming of eenvoudig gezegd: zwijgen is toestemmen.
Sinds 2020 kun je je heel makkelijk registreren als donor of afmelden via mijngezondheid.belgie.be. Het voordeel van de registratie is dat je je naasten heel wat moeilijke beslissingen bespaart. En toch is zo’n document niet-bindend. “We polsen altijd naar de wensen van de overledene alvorens een of meerdere organen weg te nemen”, stelt professor Benoît Rondelet gerust, medisch directeur van UCL in Namen en voormalig orgaandonatie coördinator in het Erasmusziekenhuis.
Hoe verloopt de procedure?
Niet iedereen komt in aanmerking als donor. Slechts bij 20 à 30% van de overlijdens in het ziekenhuis kan orgaandonatie overwogen worden, meestal bij hersendode patiënten. Ook bij euthanasie of na het stopzetten van de behandeling is donatie mogelijk.
Bij hersendood wordt de patiënt kunstmatig in leven gehouden om de organen van zuurstof te voorzien. In de andere gevallen moeten ze snel worden weggenomen. Volgens de wet moet dit met ‘respect voor het lijk en bezorgdheid voor de gevoelens van de familie’ gebeuren. Als de donor aan alle criteria voldoet, worden de organen onderzocht en gemeld aan Eurotransplant, het Europese platform dat instaat voor het vinden van een geschikte ontvanger.
Hoelang is de wachttijd?
De vraag naar organen is veel groter dan het aanbod. Wie een orgaan krijgt, wordt bepaald op basis van medische urgentie, nut en compatibiliteit. Een wachtlijst volgens het principe ‘die eerst komt, eerst maalt’ bestaat dus niet. Soms past men ook ‘old-for-old’ transplantaties toe: een ouder orgaan voor een oudere patiënt. Vandaag kunnen we patiënten tot 60-65 jaar helpen met een transplantatie.
Een tiener die aan een extreem dodelijke ziekte lijdt, zal voorrang krijgen op een ouder iemand die er minder erg aan toe is
De levensduur van een donororgaan verschilt per type. Een nier blijft gemiddeld 10 tot 15 jaar goed functioneren, een lever of hart vaak nog langer dankzij verbeterde medicatie. Ook de immunologische, genetische match en de grootte van het orgaan spelen een rol.
Van donor tot ontvanger: hoe verloopt het vervoer van organen?
Zodra Eurotransplant een geschikte ontvanger vindt, verwittigen ze het ziekenhuis waar de persoon is ingeschreven samen met nog vier of vijf reserveziekenhuizen. Na het wegnemen van het orgaan begint de fase van koude ischemie. Dit is de periode waarin het orgaan wordt afgekoeld en bewaard tot de transplantatie. Voor elk orgaan geldt een maximale ischemietijd. Zodra cellen beginnen af te sterven, wordt het orgaan onbruikbaar. “We behandelen het orgaan ook met bewaarvloeistoffen om het afsterven van de cellen uit te stellen. En de technieken evolueren voortdurend: inmiddels weten we dat we de ischemietijd van een long beduidend kunnen rekken door die niet op ijs te bewaren, maar wel bij 7°C.” licht professor Rondelet toe.
Iets minder tijdsdruk
Organen worden vervoerd in speciale boxen, doorgaans met de wagen. Vroeger moest de ontvanger razendsnel worden voorbereid, maar die tijdsdruk is sterk geminderd. Dankzij moderne reperfusietechnieken waarbij het orgaan van zuurstof en voedingsstoffen wordt voorzien, blijft het orgaan langer goed en kan de arts nagaan hoe het met het orgaan is. Pas daarna wordt het orgaan ingeplant bij de ontvanger.
Lees ook | Zijn deze organen echt overbodig?
Hoe verloopt de operatie?
Een orgaantransplantatie is een complex maar veilig chirurgisch hoogstandje. Belgische artsen beheersen de technieken uitstekend: minder dan 1% van de patiënten overlijdt tijdens de ingreep. Complicaties na de operatie, zoals afstoting, infecties of nierfalen, vormen een grotere uitdaging dan de operatie zelf.
Bij een niertransplantatie of levertransplantatie kan het zieke orgaan eerst verwijderd en later vervangen worden. Veel mensen vragen zich ook af of ze kunnen leven met één nier. Dat kan perfect: het lichaam past zich snel aan en gezonde donoren leiden een normaal leven na de ingreep. Bij een hart- of longtransplantatie houdt een hart-longmachine de bloedsomloop en zuurstoftoevoer op gang. Zodra het donororgaan wordt aangesloten, begint het meestal meteen te functioneren. Waar een dubbelzijdige longtransplantatie vroeger twaalf uur duurde, is dat vandaag nog slechts vier à vijf uur dankzij technologische vooruitgang.
Na de orgaantransplantatie krijgt de patiënt levenslang immunosuppressiva om afstoting te voorkomen, met intensieve opvolging.
Wakker worden op de operatietafel?
Niet lang geleden circuleerde het verhaal van een Amerikaan die op de operatietafel ontwaakte net vóór de artsen zijn organen gingen verwijderen. Een situatie die bij ons volstrekt onmogelijk is: in België vergewissen de artsen zich er vóór zo’n ingreep altijd van dat de patiënt wel degelijk hersendood is, via een transcraniële doppler of via een CT-angiografie. Bij een patiënt van wie de behandeling wordt stopgezet, weten de artsen trouwens dat hij of zij onherroepelijk ten dode is opgeschreven op zeer korte termijn. Het verhaal over de Amerikaan werd niet officieel bevestigd. Sommige specialisten vermoeden een beschadigingscampagne van organisaties die tegen transplantatie zijn.
Psychologische impact
Psychologisch gezien is het trouwens niet altijd evident om plots in het bezit te zijn van een orgaan dat heeft toebehoord aan iemand die overleden is, noch om opnieuw te leren leven zonder een ziekte die niet zelden een normaal leven in de weg stond. Toch loont het de moeite, want tot orgaantransplantatie wordt pas besloten na afweging van alle voor- en nadelen. Toegegeven, soms valt moeilijk uit te maken hoeveel de levensverwachting door de ingreep zal toenemen, maar dat de levenskwaliteit zal stijgen, dat staat vast. En vaak nog niet zo’n klein beetje ook.
Fout opgemerkt of meer nieuws? Meld het hier