Drie op de vier Belgen overlijden in het ziekenhuis of in een woonzorgcentrum, blijkt uit een studie van de Christelijke Mutualiteit. Toch blijft de toegang tot palliatieve zorg laattijdig en ongelijk.
In België overlijdt de overgrote meerderheid van de mensen in een zorginstelling: 42,6% in het ziekenhuis en 33,5% in een woonzorgcentrum. Maar over het algemeen wordt palliatieve zorg laattijdig opgestart, zo blijkt uit de studie.
Meer medische zorg
“Door de vergrijzing van de bevolking duurt de laatste levensfase steeds langer en wordt deze vaak gekenmerkt door ziekte en een verlies van autonomie,” benadrukt Elise Derroitte, vicevoorzitter van de CM. Dat verklaart waarom de overgrote meerderheid van de levenseindes plaatsvindt in zorginstellingen: vandaag overlijden 3 op de 4 Belgen in het ziekenhuis of in een woonzorgcentrum.
Toch vindt slechts 13% van de overlijdens in het ziekenhuis plaats op een palliatieve zorgeenheid. “De meerwaarde van palliatieve zorg wordt nog altijd te weinig erkend”, betreurt Elise Derroitte, die wijst op het belang van kwaliteitsvolle zorg aan het levenseinde. “Het aantal bedden op deze eenheden herevalueren en aanpassen zou een stap in de goede richting zijn, maar het blijft wel binnen een ziekenhuiscontext.”
De uitdaging is dus om die zorg beter te integreren, ook buiten het ziekenhuis. “We moeten ook andere omgevingen die gunstig zijn voor palliatieve zorg durven overwegen, zoals de thuissituatie, woonzorgcentra of andere types instellingen, naar het voorbeeld van wat in Nederland bestaat.”
Palliatieve zorg nog altijd te laat opgestart
Over het algemeen wordt palliatieve zorg pas laat opgestart. In totaal kreeg slechts 22% van de patiënten die in de studie werden geanalyseerd zulke zorg in de laatste drie maanden van hun leven. Bij de helft van hen begon die zorg pas in de 46 dagen vóór het overlijden.
“Nochtans zou palliatieve zorg, als ze vroeger wordt ingezet, meer comfort kunnen bieden. En dat niet alleen bij kanker, maar ook bij andere aandoeningen zoals ALS, chronische longaandoeningen of dementie”, pleit Elise Derroitte.
Ongelijke toegang tot palliatieve zorg
De toegang tot palliatieve zorg blijft bovendien ongelijk: mensen die alleen wonen en vaker in een woonzorgcentrum verblijven, maken er minder gebruik van dan mensen met kanker.
Volgens de studie hangt het levenseinde ook sterk samen met de persoonlijke en sociale situatie. Zo hebben mensen die recht hebben op de verhoogde tegemoetkoming licht, maar wel significant, meer kans om palliatieve zorg te krijgen dan mensen zonder dat statuut.
Los van die cijfers wijst de studie op een bredere maatschappelijke uitdaging: mensen beter begeleiden aan het levenseinde. Palliatieve zorg wordt nog te vaak pas in de laatste dagen ingezet, terwijl ze veel vroeger al het comfort zou kunnen verbeteren. De verdere uitbouw ervan lijkt dan ook een piste om in te spelen op de vergrijzing van de bevolking.