Oorhygiëne: 8 belangrijke vragen voor gezonde oren

Van wattenstaafjes om oorsmeer te bestrijden tot het gebruik van oordopjes: is dat allemaal wel goed voor de oren? We zetten alle do’s-and-don’ts van oorhygiëne op een rijtje.

Over oorverzorging circuleren, onder meer op sociale media, heel wat verkeerde ideeën en bizarre praktijken, met soms grote gevolgen. Een correcte oorhygiëne is nochtans cruciaal om gehoorproblemen, infecties en ander leed te voorkomen. Plus Magazine liet neus-keel-oorarts prof. Frederic Acke van UZ Gent aan het woord.

Wat is de functie van oorsmeer en waarom mogen we het niet zomaar verwijderen?

De perceptie leeft dat oorsmeer vies is, terwijl het een sleutelrol vervult. We maken deze vettige stof net aan om onze gehoorgang en het trommelvlies erachter te beschermen. Dat gebeurt op verschillende manieren. Door zijn kleverigheid vangt oorsmeer stofdeeltjes op, vormt het een buffer tegen water en dankzij zijn zure eigenschappen weert oorsmeer bacteriën en schimmels.

In normale omstandigheden hoef je daar niet in tussen te komen en kunnen oorsmeer en zelfs kleine proppen zichzelf uit je oor verwijderen. Het wordt alleen gevormd in het buitenste deel van de gehoorgang, waar er zich fijne oorhaartjes bevinden die voor die evacuatie instaan. Vandaar dat je soms zo’n brokje oorsmeer kan aantreffen in de oorschelp.

Kan het verwijderen van oorsmeer soms wel een probleem vormen?

Er kunnen problemen ontstaan wanneer oorsmeer dieper doordringt in de gehoorgang doordat er met wattenstaafjes tegen wordt geduwd of bij gebruik van oortjes. Bij sommige mensen is er een overproductie van oorsmeer, waardoor er zich makkelijker een prop kan ontwikkelen. Ook anatomische afwijkingen zoals een te nauwe gehoorgang vormen een risicofactor voor achterblijvende proppen.

Leeftijd kan eveneens een rol spelen. Op latere leeftijd komen oorproppen vaker voor, wellicht doordat het oorsmeer droger wordt en de haartjes stugger waardoor het moeilijker kan verwijderd worden. Zo’n oorsmeerprop die de gehoorgang verstopt kan je herkennen aan klachten zoals gehoorverlies, een vol gevoel, oorsuizen, jeuk, pijn en een hoger risico op buitenoorontstekingen. In zo’n geval ga je best naar de dokter voor een behandeling (zie vraag 4).

Wat kan je zelf doen om zo’n verstopping te voorkomen of te verwijderen?

Ga vooral niet met een wattenstaafje of ander hulpmiddel blind in je oor peuteren maar vraag iemand om in je oor te kijken en een eventuele prop weg te halen. Let er vooral op om niet te diep te gaan. Als je geen risicofactoren hebt, hoef je je binnenoren niet preventief te reinigen en volstaat het om de oorschelp gewoon met water te spoelen tijdens de douche. Dat veelvuldig reinigen met onder meer wattenstaafjes is een van de meest voorkomende fouten omdat je dan die beschermlaag wegveegt en de kans op proppen en infecties verhoogt.

Een van de voornaamste oorzaken van chronische buitenoorontstekingen is die gewoonte om dagelijks te reinigen. Ook door het dragen van oortjes riskeer je om het oorsmeer telkens dieper naar binnen te duwen, al is nog niet aangetoond dat dit ook leidt tot meer proppen. Gebruikers van hoortoestellen hebben wel vaker nood aan een oorreiniging omdat zij het oorsmeer wel frequenter naar binnen duwen.

Wanneer is een behandeling door een arts nodig?

Zo’n behandeling is alleen nodig bij klachten zoals pijn of gehoorverlies of wanneer we om een medische reden het trommelvlies moeten kunnen zien. Het weghalen van zo’n prop kan op drie manieren.

• Je kan enkele dagen met aangepaste oordruppels of water druppelen om de prop zachter te maken. Soms volstaat dat om de prop te lossen.
  
• Als dat niet het geval is, wordt de gehoorgang uitgespoeld bij de huisarts. Daarbij wordt een waterstraaltje op lichaamstemperatuur in het oor gespoten, dat de prop mee afvoert. Deze behandeling is niet geschikt bij mensen met anatomische afwijkingen van de gehoorgang, huidproblemen (eczeem e.a.) en bij eenzijdige slechthorendheid. Ook bij een gaatje in het trommelvlies is het af te raden, omdat het water dan in het middenoor kan sijpelen.
  
• Voor al deze en meer hardnekkige gevallen is een externe reiniging de oplossing, waarbij de NKO-arts onder de microscoop de oorprop met speciale hulpmiddelen weghaalt.

Bij mensen die veel oorsmeer aanmaken of die frequent oorontstekingen oplopen, kan een regelmatige preventieve reiniging zinvol zijn.

Wat met alternatieve reinigingsmethoden zoals oorkaarsen of waterstofperoxiden?

In sommige culturen zijn oorkaarsen wijd verspreid. Door holle buisjes van was aan te steken zou dit het oorsmeer verzachten en de doorbloeding stimuleren waardoor overtollig oorsmeer zou ‘opgezogen’ worden, maar wetenschappelijk bewijs ontbreekt volkomen en bovendien hebben we van dat soort praktijken ook al wat complicaties gezien, zoals ontstekingen.

Waterstofperoxiden (zuurstofwater) en zachte oliën zetten we wel soms in als reiniging bij mensen zonder risicofactoren. In contact met ‘vuil’ zal waterstofperoxide lichtjes bruisen en zo dat vuil verwijderen, wat interessant kan zijn bij oorloop. Ook voor kruidenpreparaten is er weinig wetenschappelijke evidentie.

Hoe zorg je ervoor dat na het zwemmen of douchen geen water in je gehoorgang achterblijft?

Bij de meeste mensen loopt dat water er spontaan weer uit. Als er al water achterblijft, dan bevindt dat zich in de hoek tussen trommelvlies en gehoorgang, waar zo’n wattenstaafje toch niet bij kan. Wil je je gehoorgang toch drogen, gebruik dan een haardroger in een lage stand die je op een afstandje houdt. Vocht dat achterblijft kan wel nefast zijn voor de gezondheid van je oren.

Wie frequenter in water vertoeft of dagelijks de oren reinigt loopt een hoger risico op een uitwendige oorontsteking of zwemmersoor. Het is vergelijkbaar met eczeem in de gehoorgang. Door de irritatie en jeuk die dat geeft, gaan mensen vaak nog meer reinigen, waardoor het kan evolueren naar een nat eczeem of een uitwendige ontsteking.

Hoe reinig je oortjes en oordoppen van een hoortoestel om bacteriën te voorkomen?

Extern vuil kan je veilig met een doek, lauw water en een milde zeep verwijderen van siliconen oortjes. Voor de verluchting van de oren draag je ze ook best niet voortdurend. Wissel dan beter eens af met een koptelefoon of gebruik botgeleidende oordopjes die voor de oorschelp worden gedragen.

Voor hoortoesteldopjes zijn er speciale reinigingsvloeistoffen waarmee je die enkele malen per week reinigt. Die regelmatige hygiëne is belangrijk omdat die dopjes de gehoorgang permanent afsluiten, wat leidt tot minder ventilatie, soms meer vocht en een hogere kans op infecties. Bij wie vaak oorontstekingen heeft, kan de audioloog ook kleine openingen in de oordop aanbrengen voor extra verluchting.

Klopt het dat oren blijven doorgroeien? Wat is de reden?

Het slakkenhuis en de gehoorbeentjes evolueren niet maar de oorschelp, de huid en het kraakbeen zien we met de leeftijd nog wel veranderen en dat is het gevolg van de uitrekking van de weefsels en een verlies aan collageen. De oorschelp speelt met zijn specifieke vorm een rol bij het waarnemen en sturen van geluid richting de gehoorgang maar jammer genoeg helpt zo’n ‘uitgerekte’ oorschelp niet om beter te horen.