Psychedelica tegen hardnekkige depressies

Psychotherapie waarbij gebruik wordt gemaakt van psychedelica – paddo’s of MDMA – is een veelbelovende piste voor patiënten met dieperliggende depressies. Maar in België is zo’n behandeling nog niet toegelaten.

Wat zijn psychedelica?

Paddo’s (psilocybine), ecstasy (MDMA), lsd: al in de jaren 50 van de vorige eeuw trokken deze recreatieve drugs de aandacht van psychiaters. Sinds de jaren 2000 is uit nieuwe studies gebleken dat psychedelica – stoffen die ons in een gewijzigde staat van bewustzijn brengen – therapeutisch potentieel hebben. Denk maar aan de behandeling van een hardnekkige depressie, een posttraumatische stressstoornis (PTSS), een verslaving, een eetstoornis ...

“Psilocybine-ondersteunde therapie slaat aan bij 70% van de patiënten met een therapieresistente depressie, d.w.z. een depressie die maar niet verbetert ondanks twee in voldoende dosis en voldoende lang genomen antidepressiva”, zegt Caroline Depuydt, psychiater en adjunct-medisch directrice van het netwerk Epsylon. Andere studies tonen dan weer aan dat MDMA-ondersteunde therapie efficiënt is bij circa twee derde van alle patiënten die lijden aan een posttraumatische stressstoornis.

Een trip

Uiteraard valt deze aanpak in niets te vergelijken met recreatief druggebruik. “Het gaat om een eenmalige inname, een of twee keer per jaar, na een lange periode van voorbereiding en gevolgd door zorgvuldige integratie (dit is het proces waarbij de inzichten en ervaringen die tijdens de ‘trip’ werden opgedaan, worden verwerkt en toegepast) onder begeleiding van de therapeut”, licht Caroline Depuydt toe.

“Het innemen van de psychedelica veroorzaakt een ‘trip’ van enkele uren. Tijdens zo’n toestand van gewijzigd bewustzijn wordt de patiënt geconfronteerd met ervaringen die erg prettig kunnen zijn (een gevoel van verbondenheid met de natuur bijvoorbeeld), maar ook erg moeilijk (verkenning van de eigen ‘schaduwkanten’). Maar deze ervaringen zijn allemaal even uitdagend vanaf het moment dat je erin slaagt om tijdens de integratie te begrijpen waarom ze je overkomen”, legt Caroline Depuydt uit.

“Psychedelica-ondersteunde therapie brengt een soort van interne kentering teweeg: de patiënt ‘beseft’ plots dat hij zich niet schuldig moet voelen.” Soms is zo’n bewustwording spectaculair, soms iets minder, maar een verschil maakt ze sowieso. “Sommige patiënten zeggen dat ze er eindelijk echt overheen zijn. Anderen geven aan dat ze nog altijd met iets van droefheid zitten, maar dat ze tot het inzicht zijn gekomen dat hun depressie te overwinnen valt.”

Nieuwe denkpaden

Welke effecten hebben psychedelica op de geest? Ten eerste komt er een grote hoeveelheid serotonine vrij (een neurotransmitter die een rol speelt bij de stemming en waarop met name antidepressiva inwerken). Daardoor wijzigen de neurale verbindingen. Ten tweede activeren psychedelica de ‘paden’ tussen de neurale netwerken.

“Medische beeldvorming toont aan dat er kleine connecties bestaan tussen de verschillende neurale zones, bijvoorbeeld tussen het gebied dat te maken heeft met taal en het gebied dat betrokken is bij rekenen”, zegt Caroline Depuydt. “Welnu, we zien dat er door de inname van psychedelica heuse snelwegen tot stand komen. De verbinding wordt intenser. Daardoor worden er denkprocessen geactiveerd en komen er totaal nieuwe links tot stand.”

Ten derde effent een psychedelicum het pad voor neuroplasticiteit. “Ons brein is kneedbaar”, zo brengt de psychiater in herinnering. “Maar bij een zeer depressieve patiënt is die kneedbaarheid afgenomen, met rigide denkpatronen tot gevolg. Met een psychedelicum creëren we een opening voor neuroplasticiteit. En die opening blijft meerdere weken bestaan. Voor de patiënt dus het uitgelezen moment om aan zichzelf te werken.”

In schrijnende gevallen

In België en in tal van andere landen zijn zulke therapieën vooralsnog niet mogelijk omdat de gebruikte stoffen bij wet verboden zijn. Vandaar dat sommige patiënten opteren voor ‘stages’ in het buitenland, georganiseerd door al dan niet betrouwbare therapeuten. Net om dit gebrek aan omkadering en mogelijk nefaste gevolgen te vermijden, pleiten veel psychiaters vandaag voor het gebruik van psychedelica ‘in schrijnende gevallen’.

“We moeten vandaag vaststellen dat de vraag naar geestelijke gezondheidszorg ontploft en we zien zelfs dat het aantal verzoeken tot euthanasie wegens psychisch lijden toeneemt. Ik denk echt dat psychedelica-ondersteunde therapie, mits de juiste omkadering uiteraard, een extra pijl op onze boog kan zijn”, besluit Caroline Depuydt.