Hoe overleef je het ondenkbare? Rouwen na een groot verlies
Een dierbare verliezen is altijd pijnlijk. Maar soms is een verlies zo verwoestend dat het ondoenbaar lijkt om het ooit te boven te komen. En toch…hoe groot het drama ook is; overeind krabbelen is altijd mogelijk.
Een partner die zelfmoord pleegt, een kind dat ongeneeslijk ziek wordt, een heel gezin dat het leven laat bij een ongeluk… Zulke drama’s raken ons, ook al zijn we er niet rechtstreeks bij betrokken. Het zijn tragedies waar we liever vanop een afstand naar kijken en waarbij we heel egoïstisch denken: ‘als mij zoiets maar nooit overkomt, ik zou dat niet overleven’. Hoe overleef je trouwens iets wat je je zelfs niet durft voor te stellen? Hoe krabbel je terug recht als je hele wereld is ingestort?
De mens blijkt over ongelooflijke krachten en reserves te beschikken, in de vorm van verdedigingsmechanismen en verwerkingsfases. Ook al gebeurt het deels onbewust, het vreet kolossaal veel energie, zeker in complexe rouwsituaties.
Levenslessen
Veerkracht is een traag proces dat meestal leidt tot geleidelijke aanvaarding; je vergeet niets, maar je leeft niet meer in constante pijn. En veerkracht is zelfs in de meest extreme omstandigheden mogelijk, al is het absoluut geen evidentie. Het grote publiek en de media zijn dol op zulke ‘levenslessen’ en schuiven ze graag naar voren, alsof er zoiets bestaat als een roadmap om het ondenkbare te boven te komen.
In werkelijkheid is veerkracht een persoonlijk traject, zonder vooraf vastgelegd tijdschema. Ook de aard van het overlijden heeft een invloed op het verloop. Bij traumatische rouw of na een zelfdoding bijvoorbeeld is het proces langer en complexer. “De meest voorkomende vorm van ontkenning na een zelfdoding is zichzelf voorhouden dat het onmogelijk is dat de dierbare zich van het leven heeft beroofd”, licht Florence Ringlet toe. “Hoe dichter je bij iemand staat, hoe minder je je kunt voorstellen dat je niets met zijn of haar dood te maken hebt.”
Tegen iemand zeggen dat hij of zij ‘veerkracht’ moet tonen, is hetzelfde als iemand aanmanen zich beter te voelen: het is onzin.
Simpelweg overleven
Volgens onderzoekers valt het rouwproces uiteen in diverse stadia (schok, ontkenning, pijn, aanvaarding, herstel), maar wie het zelf meemaakt, ervaart het als een pak chaotischer.
Er zijn veel momenten waarop het zo moeilijk is dat je simpelweg probeert te overleven
Hoe steun je iemand die rouwt?
Het is niet makkelijk om te weten hoe je iemand die rouwt kan bijstaan. Er zijn geen strikte regels, maar deze tips komen wel steeds terug:
• Vraag niet ‘Hoe gaat het?’ Na een overlijden gaat het met de nabestaanden zelden goed. Het heeft weinig zin om zo’n algemene vraag te stellen. ‘Hoe gaat het vandaag met je?’ is een betere vraag: iemand die rouwt, heeft goede en minder goede dagen. Als je de vraag op die manier stelt, kun je achterhalen of de betrokkene neerslachtig is of zich redelijk voelt. Focus op het hier en nu.
• Wees niet bang om iets verkeerds te zeggen of te doen: gedraag je spontaan en zeg wat je wil zeggen. Weet je niet wat? Kom daar dan gewoon voor uit. Aanwezig zijn is soms voldoende. Huilt de betrokkene bij wat je zegt? Dat geeft niet, huilen kan ook opluchten.
• Een gebaar zegt soms meer dan duizend woorden: lichamelijk contact is in onze samenleving niet erg ingeburgerd. Nochtans kan een warme knuffel of een troostende hand op de schouder erg veel deugd doen. Durf je niet goed? Aarzel niet om gewoon toestemming te vragen.
• Verdwijn niet te snel uit beeld: een rouwproces kan lang duren. De eerste weken is er veel steun, enkele maanden later is dat vaak al veel minder. Houd dat voor ogen.
• Sommige data of periodes zijn extra moeilijk: de verjaardag van de overledene, een huwelijksverjaardag, Moederdag, de datum van het ongeluk… Aarzel niet om op zulke dagen een berichtje te sturen.
Onder lotgenoten
Diepe rouw leidt vaak tot een kloof met de mensen om je heen, want die pikken de draad van het leven sneller weer op. Sommigen houden afstand, niet doelbewust, maar uit angst om iets verkeerds te doen. Vandaar het gevoel van isolement en de behoefte om elders steun te zoeken.
Psychotherapie en technieken zoals hypnose en EMDR kunnen nuttig zijn, met name om bepaalde traumatische symptomen (flashbacks, hyperalertheid…) te behandelen. Ook praatgroepen, waar je je ervaringen kunt delen met anderen, spelen een heel belangrijke rol. “De solidariteit binnen zulke groepen is enorm, maar soms duurt het even vóór mensen bij machte zijn om eraan deel te nemen”, beklemtoont Florence Ringlet.
Lees ook | Mijn verhaal: ‘Ik heb geen familie meer’
In zulke luister- en praatgroepen is er een belangrijke plaats weggelegd voor rituelen. Rouwkleding is niet meer van deze tijd, maar zelfs los van de context van een praatgroep zijn symbolische of creatieve handelingen (aan de overledene schrijven, de wandeling maken waar hij of zij van hield, het graf bezoeken…) uitermate zinvol en kunnen ze erg veel troost bieden.
De weg naar herstel
Beetje bij beetje komt de veerkracht terug. Het tempo waarin dat gebeurt, is bij iedereen anders. Het kan jaren duren, bij sommigen zelfs een heel leven. Er zijn er ook die nooit meer veerkracht vinden – ook dat moeten we kunnen accepteren. Maar dat is beslist een minderheid: na een chaotische fase waarin ze het erg moeilijk hebben om opnieuw hun draai te vinden, beginnen de meeste nabestaanden weer energie te stoppen in nieuwe projecten: het werk, een goed doel met een link met de overledene, een nieuwe relatie...
Hulp nodig? Hier kan je terecht.
• Ouders van overleden kinderen
• Ouders van verongelukte kinderen
• Rouw en verlies Vlaanderen
• Werkgroep Verder na zelfdoding
Fout opgemerkt of meer nieuws? Meld het hier